Kiến thức công nghệ, phần mềm và lập trình cơ bản luôn là chủ đề được nhiều bạn trẻ quan tâm nhất khi bắt đầu muốn theo nghề IT. Chúng tôi từng nhận được tin nhắn từ một bạn sinh viên năm nhất. Bạn ấy hỏi nên học Python, Java hay JavaScript trước. Câu hỏi này gần như kinh điển. Mỗi bài viết trên mạng lại khuyên một kiểu, nên người mới dễ rối là điều dễ hiểu.
Thật lòng mà nói, không có đáp án đúng cho tất cả mọi người. Mỗi năm, đội ngũ chúng tôi tiếp xúc với khá nhiều bạn mới học lập trình. Điều dễ nhận thấy là các bạn thường hoang mang vì quá nhiều lựa chọn. Thị trường có hàng chục ngôn ngữ phổ biến. Mỗi ngôn ngữ lại có thế mạnh riêng ở từng mảng công việc. Khi không biết chọn theo tiêu chí nào, nhiều bạn học lan man. Kết quả là thử qua vài ngôn ngữ mà chẳng thành thạo cái nào.
Chúng tôi thường nói vui rằng học ba tháng ba ngôn ngữ thì không bằng học một ngôn ngữ trong ba tháng liên tục. Nghe thì đơn giản. Nhưng để làm được điều đó, bạn cần biết mình đang đi về đâu ngay từ đầu.
Vì sao ngôn ngữ đầu tiên ảnh hưởng đến cả chặng đường sau
Ngôn ngữ đầu tiên ảnh hưởng khá nhiều đến cách bạn tư duy về sau. Đây là điều chúng tôi luôn nhấn mạnh với người mới. Một ngôn ngữ có cú pháp rõ ràng giúp bạn hình thành tư duy logic vững chắc ngay từ đầu. Ngược lại, nếu chọn ngay một ngôn ngữ quá phức tạp, bạn dễ nản trước khi kịp cảm nhận niềm vui khi viết code.
Có một học viên từng chọn C++ làm ngôn ngữ đầu tiên, vì nghe nói học cái khó trước sẽ quen tay hơn. Sau ba tuần vật lộn với con trỏ và quản lý bộ nhớ thủ công, bạn ấy gần như bỏ cuộc. Khi chuyển sang Python với cú pháp đơn giản hơn, bạn lấy lại động lực khá nhanh. Câu chuyện này cho thấy việc chọn đúng điểm xuất phát quan trọng thế nào, nhất là với người chưa từng chạm vào dòng code nào.
Những ngôn ngữ đội ngũ chúng tôi thường gợi ý cho người mới
Với nền tảng kiến thức công nghệ, phần mềm và lập trình cơ bản, chúng tôi thường khuyên người mới chọn ngôn ngữ theo hai tiêu chí song song. Tiêu chí thứ nhất là độ dễ học và cộng đồng hỗ trợ. Tiêu chí thứ hai là mức độ phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp bạn đang nhắm tới. Hai yếu tố này nên được cân nhắc cùng lúc, thay vì chỉ nhìn vào độ hot của một ngôn ngữ.
Nếu bạn muốn theo hướng phát triển web
Python và JavaScript thường là hai cái tên chúng tôi nhắc đầu tiên. Python có cú pháp gần với ngôn ngữ tự nhiên, dễ đọc và dễ gỡ lỗi. Nếu bạn đang phân vân, có thể đọc thêm bài lý do vì sao nên học lập trình web bằng Python mà chúng tôi đã phân tích khá kỹ.
JavaScript thì gần như bắt buộc nếu bạn muốn làm giao diện tương tác. Lý do rất thực tế: trình duyệt nào cũng chạy được ngôn ngữ này. Vì vậy bạn không cần cài thêm gì phức tạp để bắt đầu thử nghiệm.
Nếu bạn thích làm ứng dụng di động
Với mảng di động, nhiều học viên của chúng tôi chọn Flutter ngay từ đầu. Lý do là có thể viết một lần và chạy được cả Android lẫn iOS. Cách này tiết kiệm đáng kể thời gian so với việc làm hai phiên bản riêng. Nếu bạn chưa rõ công nghệ này hoạt động ra sao, chúng tôi có bài giải thích chi tiết về khái niệm Flutter và cách nó hỗ trợ lập trình đa nền tảng.
Đây cũng là hướng dễ tiếp cận cho người mới. Cộng đồng hiện khá lớn và tài liệu tiếng Việt không hề thiếu. Bạn không cần đợi đến khi nắm vững mọi thứ mới bắt đầu.
Nếu bạn quan tâm nhiều hơn đến website cho doanh nghiệp
Không phải ai học công nghệ cũng cần viết code từ con số không. Nhiều bạn chỉ cần đủ kiến thức phần mềm cơ bản để tự quản trị hoặc chỉnh sửa website cho công ty mình. Trong trường hợp đó, tìm hiểu có nên thiết kế website bằng WordPress hay không là bước đáng cân nhắc. Làm vậy trước khi quyết định học lập trình chuyên sâu sẽ tiết kiệm thời gian cho bạn.
Lộ trình tự học chúng tôi thường khuyên áp dụng
Kết hợp lý thuyết với dự án nhỏ là nguyên tắc đầu tiên chúng tôi luôn nhắc lại. Chỉ đọc lý thuyết mà không thực hành thì kiến thức khó đọng lại lâu. Bạn có thể bắt đầu với một chương trình tính toán đơn giản, như máy tính đổi tiền hay bộ đếm từ trong một đoạn văn. Sau đó hãy thử dựng một trang web tĩnh nhỏ giới thiệu bản thân.
Bắt tay làm ngay giúp bạn phát hiện sớm những phần còn hổng. Đừng đợi học xong hết lý thuyết mới nhận ra mình chưa hiểu gì. Mỗi dự án nhỏ hoàn thành là một lần kiểm tra thực tế. Thường thì chính những lỗi gặp phải mới dạy bạn nhiều nhất.
Chúng tôi cũng khuyên người mới kiên trì với một ngôn ngữ đủ lâu trước khi nghĩ đến ngôn ngữ thứ hai. Nhảy cóc liên tục giữa nhiều ngôn ngữ khiến bạn khó đạt độ sâu cần thiết. Khi đã thành thạo một ngôn ngữ, việc học ngôn ngữ thứ hai sẽ nhanh hơn nhiều. Lý do là phần lớn nguyên lý lập trình cơ bản dùng chung được giữa các ngôn ngữ. Bạn sẽ thấy biến, vòng lặp hay hàm xuất hiện lại gần như y hệt, chỉ khác cú pháp.
Ngoài tài liệu, tham gia cộng đồng lập trình viên cũng giúp ích rất nhiều. Đặt câu hỏi khi bí, xem người khác xử lý vấn đề tương tự ra sao sẽ giúp bạn tiến nhanh hơn là tự mày mò một mình. Điều này đặc biệt đúng ở giai đoạn đầu, khi bạn còn bỡ ngỡ với cách tư duy của dân lập trình.
Có bắt buộc phải học đúng ngành công nghệ thông tin không?
Đây là câu hỏi chúng tôi nhận được khá thường xuyên từ các bạn đang học trái ngành. Trong số những người từng làm việc cùng chúng tôi, không ít bạn xuất thân từ kinh tế, ngoại ngữ, thậm chí sư phạm. Họ tự học lập trình ngoài giờ rồi dần chuyển hẳn sang nghề công nghệ.
Bằng cấp đúng ngành chắc chắn có lợi thế, nhất là khi ứng tuyển ở những công ty lớn coi trọng nền tảng học thuật. Nhưng với phần lớn vị trí lập trình viên hiện nay, nhà tuyển dụng quan tâm nhiều hơn đến sản phẩm bạn từng làm. Một portfolio gồm vài dự án nhỏ do chính tay bạn viết thường thuyết phục hơn một tấm bằng không đi kèm kỹ năng thực tế.
Một vài sai lầm người mới hay gặp phải
Sai lầm phổ biến nhất là đăng ký ba bốn khóa cùng lúc mà không hoàn thành trọn vẹn khóa nào. Bạn học Python, Java, C# song song, và cuối cùng chẳng nắm chắc ngôn ngữ nào. Chúng tôi khuyên nên chọn một lộ trình, đi đến hết rồi mới mở rộng.
Một sai lầm khác là xem video quá nhiều mà bỏ qua việc tự gõ code. Xem hướng dẫn thì dễ hiểu, nhưng tự viết lại từ đầu mới là lúc bạn thật sự học được. Chúng tôi từng gặp nhiều bạn xem hết cả khóa trên mạng. Tuy vậy, khi được yêu cầu viết một chương trình đơn giản, các bạn lại lúng túng không biết bắt đầu từ đâu.
Cuối cùng, không ít bạn bỏ cuộc quá sớm chỉ vì gặp một lỗi khó. Rồi các bạn tự kết luận mình không hợp với lập trình. Thực ra việc gặp lỗi và tìm cách sửa lỗi là phần bình thường của nghề này, kể cả với lập trình viên nhiều năm kinh nghiệm. Một lỗi mất cả buổi chiều để tìm ra là chuyện rất thường gặp.
Kết luận
Chọn đúng ngôn ngữ khởi đầu giúp việc học lập trình bớt ngợp hơn rất nhiều. Đồng thời, lựa chọn này đặt nền móng cho những kỹ năng vững vàng về sau. Bạn nên dựa vào ba yếu tố: độ dễ học, cộng đồng hỗ trợ và mục tiêu nghề nghiệp cá nhân. Đừng chạy theo số đông khi chưa hiểu rõ nhu cầu của mình. Với nền kiến thức công nghệ, phần mềm và lập trình cơ bản vững chắc ngay từ đầu, con đường trở thành lập trình viên của bạn chắc chắn sẽ bớt chông chênh.